Symfonie nr. 5 in d-mineur

Het zegt veel over Sjostakovitsj dat hij nadat hij in 1936 in diskrediet werd gebracht door het Stalinistische regime, een van zijn mooiste en geliefdste werken componeerde: Symfonie nr. 5 (1937). Sjostakovitsj stond voor een moeilijke evenwichtsoefening. Om te overleven moest hij een symfonie componeren die overeenstemde met de eisen van de Sovjetautoriteiten voor toegankelijke, positieve muziek. Maar zijn integriteit opofferen vond hij onverdraaglijk. Symfonie nr. 5 is zeker toegankelijker, lyrischer en minder manisch en dissonant dan het ingetogen Symfonie nr.4. Het vlammende, door fanfare versterkte slot in majeurtoonsoort lijkt het Kremlin dan ook te hebben overtuigd dat het uiten van tragische emoties acceptabel was, zolang de conclusie politiek correct was. De afgelopen jaren is over dat einde veel controverse ontstaan: is het triomfantelijk of grimmig ironisch? Sjostakovitsj was een meester in ironie en ambiguïteit, maar zou hij niet op zijn minst een element van persoonlijke trots hebben gevoeld bij leveren van deze geweldige prestatie? Hoe dan ook, veel van zijn mede-Russen reageerden enthousiast op de tragische elementen, vooral het prachtige langzame deel. De première in Leningrad werd begroet met een ovatie van een half uur, waarbij dirigent Jevgeni Mravinski de partituur onder daverend applaus optilde.