Symfonie nr. 1 in D-majeur

Het duurde even voordat Mahlers Symfonie nr. 1 haar uiteindelijke vorm kreeg. Toen het werk in 1889 voor het eerst verscheen, was het bedoeld als symfonisch gedicht met de titel Titan, gebaseerd op de ooit ontzettend populaire roman van Johann Paul Richter, beter bekend als Jean Paul. Het bestond uit vijf delen en ging samen met een uitgebreid literair programma rond de held uit het boek en een verdoemde liefdesverhouding. Er zaten hints in dat Mahler zelf de eigenlijke held uit beide verhalen was. Maar Mahler stapte van die opzet af. Hij besloot dat de structuur van symfonie beter af was zonder het originele tweede deel. Hij veranderde en vergrootte de orkestratie, waarbij hij putte uit zijn ervaring als operadirigent. Het resultaat is een symfonie, maar niet in de abstracte geest van Mahlers oudere tijdgenoot Brahms. De muziek vertelt duidelijk een bepaald verhaal, met passie en een gevoel voor sfeervolle scènes die bijna Wagner overstijgen. Maar het wordt uiteindelijk aan de luisteraar overgelaten om het verhaal en de boodschap te interpreteren. Zoals vaak met Mahler zijn er cryptische hints – referenties naar zijn tragische cyclus Lieder eines fahrenden Gesellen met vlagen Oostenrijkse en Joodse volksmuziek – maar dat hoef je als luisteraar niet te weten om gemagnetiseerd te worden door dit overdonderende muzikale avontuur.