Castagnet: Magnificat

In april 2019 werd de Parijse kathedraal de Notre-Dame verwoest door een brand. Dankzij snel nadenken van de kant van de geestelijkheid werden veel dingen gered, waaronder kunstwerken van onschatbare waarde en heilige relikwieën. Maar de verliezen waren overweldigend. Het dak van de kathedraal, dat bestond uit honderden 13e-eeuwse eikenhouten balken, stortte in, de houten torenspits werd volledig door vlammen verteerd en de binnenkant van het gebouw werd gehavend door vallend puin en de miljoenen liters water die nodig waren om de vlammen te blussen. Terwijl het gigantische 'grand orgue' (grote orgel) gedeeltelijk was afgeschermd tegen de hitte en de rook hoog in de westelijke galerij, liep het koororgel, net buiten het dwarsschip en gebruikt voor kleinere diensten en avondvespers, aanzienlijke en onherstelbare schade op. “Het koororgel was behoorlijk beschadigd door het water”, vertelt Yves Castagnet, componist en sinds 1988 koororganist van Notre-Dame, aan Apple Music Classical, “maar we zullen de geluiden ervan weer terugvinden, want de meeste metalen pijpen zijn gered.” Castagnet componeerde zijn Magnificat voor koor en orgel kort na de brand. Het werk zet een van de belangrijkste teksten in het christelijk geloof uiteen, woorden die de Maagd Maria sprak tijdens haar bezoek aan haar nicht Elizabeth. “We zingen deze tekst het hele jaar door, elke avond in de kathedraal”, zegt Castagnet. “Dit zijn de woorden van de Maagd Maria, en ze worden gezongen in een kathedraal die aan haar is gewijd. Dus de Magnificat is heel, heel belangrijk, ik ben erdoor geobsedeerd geraakt.” De hoop was dat het koor van de kathedraal, de Maîtrise Notre-Dame de Paris, onder leiding van hun dirigent Henri Chalet, het op een dag zou uitvoeren, begeleid door Castagnet op het gerestaureerde en vernieuwde koororgel. De geplande uitgebreide dispositie en een extra derde klavier zullen het instrument een bijna heel nieuw kleurpalet geven. “Het oude koororgel was meer geschikt voor oude muziek, voor Franse en Duitse muziek”, zegt hij, “maar nu, voor de liturgie en het hele muzikale leven van de kathedraal, is een koororgel nodig dat in staat zal zijn om elke muziekstijl te brengen.” Voorlopig zal Castagnet nog even moeten wachten op de vervulling van zijn droom. Het werk aan de 'orgue de choeur' is een paar jaar uitgesteld omdat andere delen van de kathedraal prioriteit krijgen. Dat betekent dat de première van zijn Magnificat in september 2025 op het grote orgel zal worden gespeeld. Toch kan dit een zegen zijn: het grote orgel is een van de mooiste en meest kleurrijke van alle Franse orgels, en Castagnets Magnificat is een werk van grote verbeelding en kracht. Het draagt alle kenmerken in zich van een componist die diepgeworteld is in het liturgische muzieklexicon van het laat-19e en 20e-eeuwse Parijs, met verwijzingen naar Duruflé, Dupré en Fauré. Er zijn echter ook veel andere invloeden in het spel, aldus Castagnet. “Natuurlijk ben ik Frans, dus ik ben erg beïnvloed door Franse componisten, waaronder ook Jehan Alain, maar ook door een van mijn favoriete componisten voor koor, de Engelse componist Benjamin Britten.” Een andere invloed is Johann Sebastian Bach. Castagnet heeft de vorm van zijn partituur gemodelleerd aan Bachs eigen Magnificat, en de tekst uit dezelfde bestanddelen opgebouwd. Maar hij geeft toe dat zijn liefde en respect voor de muziek van de Duitse componist een belemmering vormde om aan zijn eigen versie te beginnen. “Ik adoreer dit werk. Ik denk dat het misschien wel een van Bachs grootste meesterwerken is. Jarenlang heb ik tegen mezelf gezegd: 'Nee, nee, op deze tekst kun je geen muziek maken'.” Vaststaat dat Castagnet een meeslepende partituur heeft gemaakt, en hoewel we het werk nog niet kunnen horen in de opzet waarvoor het was bedoeld komt deze opname zeker dicht bij dat ideaal. Niet ver van de Notre-Dame ligt de Église Sainte-Clotilde, de Parijse kerk waar zowel César Franck als Jean Langlais ooit organisten waren. Deze locatie is al gebleken heel geschikt te zijn voor opnames – de perfecte “stand-in” voor de Notre-Dame. En in december 2024 zal Castagnet opnieuw worden herenigd met de heilige ruimte die al zo lang zijn muzikale en spirituele thuis was. “We zullen tijd nodig hebben om onze plaats in dit nieuwe gebouw te vinden”, zegt hij over zijn terugkeer naar de Notre-Dame. “Het is natuurlijk geen nieuw gebouw, maar voor ons is het zoiets nieuws. Deze kathedraal heeft vijf jaar lang geslapen. En nu is voor haar het moment gekomen om wakker te worden.”