Ravel: String Quartet

Maurice Ravel was een uiterst secuur vakman, maar in het enige strijkkwartet dat hij schreef, slaagt hij erin om een compositie te maken die enorm natuurlijk expressief en karakteristiek is voor zijn stijl, en tegelijkertijd perfect toegesneden op een ensemble van twee violen, een altviool en een cello. Medeoprichter van het Attacca Quartet, de cellist Andrew Yee, legt uit aan Apple Music Classical: “We hebben in ons repertoire maar een paar stukken als dit, waarbij ik elke keer dat we het weer oppakken nóg enthousiaster word dan de vorige keer dat we het speelden. Het is zo'n stuk waar je steeds dieper in kan duiken zonder er ooit genoeg van te krijgen.” Zijn collega-oprichter van het kwartet, Amy Schroeder, voegt toe: “dit kwartet is perfect voor onze groep omdat we volgens mij echt een kwartet van vier individuen zijn, veel meer dan een kwartet van spelers die zich aanpassen. En zo is dit stuk ook geschreven: er zitten prachtige momenten van samenspel en samenklank in, maar het is ook extreem democratisch voor wat betreft de solo's en verhaallijnen. Ik hoop dat mensen, als ze ernaar luisteren, elk van ons en onze persoonlijkheden een beetje beter leren kennen.” Al direct vanaf het begin kun je de frisse benadering van Attacca horen van dit zeer geliefde en vaak opgenomen stuk. Het valt niet abrupt met de deur in huis, zoals Ravel vaak doet, maar komt rustig op gang als een trein die wegrijdt uit een station. In dat deel vullen de twee violen – Schroeder en de recente nieuwkomer in het kwartet, Dominic ('Dom') Salerni – elkaar perfect aan in toon en expressie, terwijl ze een thema met elkaar uitwisselen. Het is een uitvoering vol karakter, spontaniteit en toch precisie. Niet zo vreemd, want hoewel het stuk op tijd is opgenomen voor het 150-jarig jubileum van de componist, is Attaca al decennialang bezig het te interpreteren. “We werken er al 22 jaar aan,” zegt Yee, en hij verklaart dat het Attacca sinds hun oprichting al meerdere bezettingen heeft gekend. “Dus onze interpretatie van dit Ravel-stuk is groter dan wij vieren: het is een gevolg van alle bijdragen van de huidige leden, maar ook van alle leden uit het verleden, waardoor onze visie op het werk is ontstaan.” Ook andere, eerder uitgevoerde werken hebben een rol gespeeld. Schroeder: “In Ravel komt naar mijn idee elke stijl die je je kunt voorstellen in een strijkkwartet aan de orde. Een van de projecten die ons absoluut heeft gestuurd in onze kijk op muzikale gebaren is het spelen van alle 68 kwartetten van Haydn, jaren geleden. Volgens mij leerden we toen echt hoe we gebaren wilden spelen, en we hebben dat toegepast op de Ravel.” Hedendaagse muziek heeft er ook aan bijgedragen, met name de kwartetten van de Amerikaanse componist Caroline Shaw (een opname waarmee het Attacca twee Grammy Awards won). “De Ravel bevat heel speciale harmonieën van vier 'stemmen' die samenklinken in hun puurste vorm”, aldus Schroeder. “Daarvoor was het een voordeel dat we veel van Caroline Shaw hadden gespeeld, omdat we daar helemaal zonder vibrato moesten spelen en zoveel mogelijk boventonen wilden krijgen. Dit wilden we ook echt in de Ravel toepassen, want de harmonieën zijn zo bijzonder.” Naast het adembenemende samenspel in het tweede deel – met sprankelende stukjes pizzicato en een daverende finale – komt er veel vriendelijke, gevoelige muziek aan bod in het derde deel. Opvallend is hoe de uiteenlopende ideeën van de leden van Attacca over waar het in dit deel om draait, toch samensmelten in de rijk gelaagde interpretatie van alle vier de leden van het kwartet. Hoe sterk de ideeën binnen het kwartet over dit deel uiteen kunnen lopen wordt duidelijk als je de visies van Schroeder en altviolist Nathan Schram naast elkaar legt. Schroeder ziet het als “een kruising tussen een fantasie en een meditatie, een structuur die gebaseerd is op ‘très calme’ momenten, en van daaruit ontspruiten dan prachtige droomfantasieën en bijbehorende variaties, om uiteindelijk weer terug te keren naar diezelfde meditatie.” Schram, daarentegen, typeert dit deel veel meer als pijnlijk en ontroerend: “Voor mij is dit beslist een lang vaarwel, een afscheid van een familielid of een dierbare vriend. Er zit ook woede en frustratie in, want je wilt het afscheid nog niet, je bent er nog niet klaar voor”. Schram verwijst naar het moment waarop Yee's prachtig sonore cello er middenin doorbreekt. Maar, voegt hij toe, “Dat is nou juist het mooie aan muziek, en helemaal aan instrumentale muziek: iedereen hoort er iets anders in, en toch kunnen we het prachtig samenspelen.”