Thomas Bangalter: Mirage - Ballet for 16 Dancers

Een vlak landschap strekt zich voor ons uit – terwijl we door deze woestijn reizen, doemen hier en daar lang vergeten gebouwen op. Langzaam worden cellen gevormd uit losse klanken: voetstappen die hun weg zoeken door het onbekende. De instrumenten klinken vertrouwd, maar komen volledig voort uit de verbeelding van Thomas Bangalter. We reizen verder door deze futuristische wereld, in een verzengende hitte. Vormen vallen uiteen en bouwen zich opnieuw op – niets is wat het lijkt. Dit is de mirage (luchtspiegeling), een elektronisch klanklandschap afkomstig uit het gelijknamige ballet voor zestien dansers, ontstaan in samenwerking met choreograaf Damien Jalet en kunstenaar Kohei Nawa. "De klankwereld heeft iets ritueels, alsof er een ceremonie klinkt uit een onbekende tijd en een verdwenen beschaving", vertelt Bangalter aan Apple Music Classical. De muziek van Mirage beweegt tussen atmosferisch elektronisch minimalisme en ritmische beats, soms doorspekt met klokachtige klanken of fonkelende belletjes. Alles is opgebouwd uit elektronische golven en zonder samples, waardoor de grens vervaagt tussen echte en verzonnen instrumenten. "Dit is elektronische muziek, maar geen muziek die je zomaar programmeert", zegt Bangalter. Net als componist Iannis Xenakis combineert hij computertechnologie met traditionele compositie. "Ik werk met elektronische tools die ruimte laten voor spontaniteit, waardoor de klankpuntjes bijna op een schilderij van Jackson Pollock lijken." Het is een ideaal medium om de vreemde verschijnselen van luchtspiegelingen na te bootsen, zoals een Fata Morgana, die ontstaat door specifieke weersomstandigheden, en een soort dwalende zoektocht naar betekenis. De muziek is misleidend: ze lijkt statisch, maar is voortdurend in beweging. "Het is alsof je naar de zon of de maan kijkt", legt Bangalter uit. "Bij een zonsopgang gebeurt er in eerste instantie niks, tot je even wegkijkt en alles ineens veranderd is." De herhaalde fragmenten vormen een soort elektro-minimalisme, waarin niet de melodie centraal staat maar de klankkleur en textuur. Dankzij software die microtonale stemmen mogelijk maakt, kan Bangalter werken met "een hele toon, een halve toon, of een tiende, een dertigste, een vijftigste van een toon" enzovoort. In plaats van melodie haalt hij inspiratie uit de natuur, uit "een knisperend vuur of een stromende rivier". Het is een duidelijke koerswijziging voor de muzikant die, samen met Guy-Manuel de Homem-Christo als Daft Punk synthpopklassiekers maakte als 'Around the World' (1997), 'Harder, Better, Faster, Stronger' (2001) en 'One More Time' (2001). Maar Bangalter is niet nieuw in de balletwereld. In 2022 componeerde hij Mythologies voor choreograaf Angelin Preljocaj en het Orchestre National Bordeaux Aquitaine. Toch verliep het proces van beide werken opvallend anders. "Ik heb ruim een jaar aan Mythologies gewerkt voordat Angelin met de choreografie begon", herinnert hij zich. "Mirage leek veel meer op filmmuziek – we hebben de bewegingen eerst in Kyoto uitgewerkt, waarna ik die vervolgens op muziek zette." De choreografie weerspiegelt het sculpturale gebruik van klankkleur, en andersom. In Deel II hangt er een beklemmende spanning in de lucht naarmate de muziek ritmischer wordt. Dat roept een gevoel op van een bijna apocalyptische klimaatinzinking en een verdwenen samenleving. De glinsterende Delen IV en V verwijzen naar het centrale thema van ingebeelde objecten, terwijl de laatste Delen VII en VIII mijmeren over deze nieuwe wereld. In tegenstelling tot traditioneel ballet, waarin muziek wordt gedragen door beweging en gebaseerd is op vaste danstechnieken, beweegt Mirage in een eigen ritme. "Het is meer een levend beeldhouwwerk", zegt Bangalter. Gezien de manier waarop Mirage is gecomponeerd, is het misschien niet verrassend dat de muziek niet bedoeld is om live gespeeld te worden. Bangalter nam het werk zelf op en produceerde het, en die opname geldt als de meest pure vorm. "Mirage is een collage van lagen, bewerkt met spontane fragmenten. Het is niet bedoeld om uit elkaar gehaald te worden. Het is een beetje zoals musique concrète", zegt hij, verwijzend naar de experimentele muziek uit de jaren 40 waarin gevonden geluiden werden verknipt en geplakt. Dit is typerend voor Bangalter, een artiest die evenveel houdt van de avant-garde uit het midden van de vorige eeuw als van housemuziek uit de jaren 90. "Het mooiste aan muziek is de diversiteit en de tegenstelling", zegt hij. "Lyriek en radicaliteit kunnen prima naast elkaar bestaan." Vive la révolution.