Vioolconcert in F‑majeur

De herfstoogst en de uitbundige feesten die erop volgen, vormen samen het uitgangspunt van ‘Herfst’, het derde vioolconcert in Vivaldi’s De vier jaargetijden. In andere jaargetijden mag de natuur regeren, maar ‘Herfst’ gaat helemaal over de mens. Je hoort de laarzen bijna klapperen in de zware ritmes van het ‘Allegro’. Als de wijn zijn werk doet, wordt de soloviool zwierig als de verhalen van een dronkenlap, voordat bravoure verandert in melancholie, tot de openingsdans uiteindelijk een korte reprise krijgt. “De dronkaards zijn in slaap gevallen”, schrijft Vivaldi op de partituur van het langzame deel. Aangehouden snaren spinnen een dromerige stilte boven het klavecimbel. De gespreide akkoorden lijken in- en uitademen te suggereren. Deze muzikale pauze dient als verfrissing, voordat de inspanning van de jacht volgt. Het galopperende thema van het slotdeel stort ons direct in de jacht, alsof paarden en honden voorbij stormen. We horen het geluid van de hoorns en de schrille kreten van de jagers in de eerste inzet van de solist. De opwinding groeit met explosieve toonladders en geagiteerde zwiepen van het orkest als de gewonde prooi in beeld komt. Korte zestiende noten van het strijkersensemble (in sommige uitvoeringen getokkeld voor extra impact) suggereren op levendige wijze het knappen van pezen als het dier uiteindelijk wordt gevangen. Over De vier jaargetijden Van een plotselinge lentebui tot de lome zomerse hitte, oogstliederen en dansen (en het drinken dat alles op gang houdt), tot de tandenknarsende kou van de winterse wind: Vivaldi’s De vier jaargetijden is een levendig portret van een jaar op het platteland, geschilderd in geluid. Deze vier vioolconcerten, gepubliceerd in 1725, vormen de openingswerken van een grotere verzameling, Il Cimento dell'armonia e dell'invenzione. Maar ze hebben altijd samen op zichzelf gestaan. Het was beschrijvende muziek in een tijdperk van abstractie; filmmuziek lang voordat er film was. Het duurde ruim twee eeuwen voordat deze muzikale momentopnames, aanvankelijk afgedaan als gimmicks, een vaste plaats in het repertoire kregen.