Vioolconcert in f‑mineur

Lichamen trillen, tanden klapperen: dat zijn de beelden die de dissonantie en rillende ritmes aan het begin van ‘Winter’ oproepen. ‘Winter’ is het laatste concert in Vivaldi’s muzikale cyclus De vier jaargetijden. Die is weer onderdeel van een bundel van twaalf concerten: Il Cimento dell'armonia e dell'invenzione. ‘Winter’ begint met een soort muzikale bevriezing: telkens wordt dezelfde noot aangehouden, tot een viool met wilde zwiepen de monotonie doorbreekt. Die beweging wordt opgepikt door het orkest, waarna een onstuimige dans ontstaat. Het langzame deel ‘Largo’ baadt in warmte en tevredenheid. De eenvoudige melodie op viool rust op een bedje van geplukte snaarinstrumenten. De pulserende klanken doen denken aan het tikkende geluid van vallende regendruppels, maar ook aan een smeulend vuurtje. In het slotdeel ‘Allegro’ is de regen bevroren: oppassen dus. Ook hier speelt onbegeleide viool de hoofdrol met een chromatische melodie, waarna de orkestrale violen schuchter inhaken. De neergaande melodielijnen suggereren dat er mensen uitglijden en naar de grond gaan. Ook hier zijn er niet enkel ontberingen. Het centrale, orkestrale thema is lieflijk, en verschaft een rustmoment voordat de onbegeleide viool het ensemble aanspoort tot een wild potje muzikaal touwtrekken. Over De vier jaargetijden Vivaldi’s De vier jaargetijden is een levendig portret van een jaar op het platteland. De vier vioolconcerten verklanken onder meer een plotse onweersbui in de lente, de lome hitte van de zomer, oogstliederen en de winterse kou die doet klappertanden. Het verscheen in 1725, als onderdeel van Il Cimento dell'armonia e dell'invenzione, dat twaalf concerten telt. Toch stond het daar ook altijd los van. Dit is beeldrijke muziek uit een tijdperk waarin abstractie de norm was. Het is in wezen filmmuziek, gemaakt voordat film werd uitgevonden. In Vivaldi’s tijd werd het gezien als een gimmick en té innovatief, maar na 200 jaar viel het kwartje en sindsdien behoort De vier jaargetijden tot het standaardrepertoire.