Steve Reich: The String Quartets

Voor Steve Reich is muziek zowel intellectueel als emotioneel. "Het is een krachtig middel voor de mensheid", zegt de pionierende minimalistische componist tegen Apple Music. Dat heeft Reich zelf meermaals bewezen, bijvoorbeeld met zijn drie strijkkwartetten: Different Trains (1988), Triple Quartet (1998) en WTC 9/11 (2010). In Different Trains roepen de kenmerkende pulserende ritmes van Reich contrasterende werelden op: die van zijn jeugdjaren in de Verenigde Staten, in de late jaren 30 en vroege jaren 40, en de Tweede Wereldoorlog. Het werk bevat geluiden van treinen, stemmen van mensen die de Holocaust hebben overleefd en die van het personeel op treinen van Pullman in de VS. Het resultaat wijkt nogal af van Reichs aanvankelijke concept: hij wilde experimenteren met de stem van de 20-eeuwse componist Béla Bartók. "Er zijn opnames van een oudere Bartók die praat in het Engels. Hij is een grootheid op het gebied van strijkkwartetten. Het voelde een beetje alsof hij over mijn schouder meekeek. Ik dacht: nou dankjewel, maar liever niet. Ik heb al genoeg zorgen over mijn ego, dus dat kon ik er niet bij gebruiken." Reich is een van de grondleggers van het minimalisme. Daarbinnen valt hij op met zijn expressieve gebruik van opgenomen geluiden. Zijn werk Triple Quartet bestaat uit drie kwartetten, die door twaalf spelers tegelijk kunnen worden uitgevoerd. Maar het eerste kwartet kan ook live worden vertolkt, terwijl het tweede en derde van band worden afgespeeld. WTC 9/11 rondde hij bijna tien jaar na de terroristische aanvallen af, want pas toen was hij in staat om na te denken over die gebeurtenissen. In dat werk vangt Reich de intensiteit van de gebeurtenissen in New York, daarbij gebruikmakend van de stemmen van mensen die het meemaakten. Net als bij zijn eerdere kwartetten, kreeg hij ideeën voor WTC 9/11 via een 'organisch proces', legt hij uit. "Tijdens het componeren zit je ergens in je eentje in een kamer. Voor wie schrijf je dan? Als je commerciële muziek schrijft, dan moet het passen bij de film of de jingle. Maar als je een publiek hebt, dan schrijf je om jezelf te plezieren. Als ik bedenkingen heb, dan zal jij die ook hebben. Als ik het stuk waardeer, dan is er een goede kans dat jij het ook zal waarderen." Lees verder voor Reichs commentaar op zijn drie kwartetten, die op dit album op een frisse en verrassende manier worden vertolkt door het Mivos Quartet. Different Trains "In de jaren 80 kwamen er synthesizers waarmee je kon samplen. Daardoor kon je een opname afspelen, bijvoorbeeld van een blaffende hond of een melodie van Beethoven. Daardoor ontstond de vraag: wat neem ik op, en waarom? Ik herinnerde me de reizen die ik in mijn jeugd maakte tussen mijn moeder in Los Angeles en mijn vader in New York. Ik werd vergezeld door Virginia, mijn gouvernante [vrouwelijke docent die privéles geeft]. Dat was in de laten jaren 30 en vroege jaren 40. Als ik toen in Europa had gewoond, had ik hele andere ervaringen gehad. In die tijd was het een van de beste banen voor een zwarte man om portier te zijn op een trein van Pullman. Het stuk bevat al die perspectieven: opnames van een gepensioneerde Pullman-portier, Virginia die over de dagen van weleer praat, Holocaust-overlevenden die praten over hun ervaringen, en treingeluiden. Dat komt allemaal samen in een consistente setting die persoonlijk en inspirerend is." Triple Quartet "Toen ik studeerde aan Juilliard, luisterde ik veel naar Bartók, vooral naar Strijkkwartet nr. 4, dat me inspireerde om dit stuk te schrijven. Bestudeer je het basisidee van It's Gonna Rain [Reichs belangrijke werk uit 1965 voor magneetband], dan hoor je twee identieke stemmen die tegen elkaar ingaan. In het strijkkwartet − met twee violen, een altviool en een cello − wilde ik eenstemmige canons met geluiden die soortgelijk zijn, maar wel anders klinken dan een viool. Ik wilde ook meer stemmen beschikbaar maken, dus ik vermenigvuldigde ze via vooraf opgenomen tapes. Dat was heel bevrijdend. De structuur met drie delen, snel-langzaam-snel, voert terug naar de tijd van Scarlatti en de barok." WTC 9/11 "Dit werk is gebaseerd op een zeer persoonlijke beleving van de aanslagen op 11 september 2001. Die dag was ik in Vermont met mijn vrouw. Onze zoon, kleindochter en schoondochter waren in mijn appartement in New York, vier straten verderop van het World Trade Center. Mijn zoon belde en zei dat er een botsing was met een vliegtuig. We zetten de televisie aan en zagen een gapend gat in de toren. De verslaggevers wisten niet wat ze zagen. Ik was toen bezorgd dat de torens zouden instorten en het blok met appartementen zouden verwoesten. Het was een intens gevoel; alsof het weer oorlog was, maar dan beperkt tot dit kleine gebied in Lower Manhattan. Het kwartet bevat de stemmen van mensen die alles van dichtbij meemaakten. Het benut een nieuwe muzikale techniek waarbij een geluid wordt verlengd en uitgerekt, zonder de toonhoogte te veranderen. Bijvoorbeeld de letter 'n' als een nieuwslezer 'Boston' zegt. Een lettergreep van de ene spreker wordt opgepakt door de volgende, waardoor tussen hen een harmonische band ontstaat."