Shostakovich: The Piano Concertos & Solo Works

Als je de 20e-eeuwse Sovjetcomponist Dmitri Sjostakovitsj op zijn geestigst, warmst en ondeugendst wil meemaken kun je het best beginnen bij zijn twee pianoconcerten, uit 1933 en 1957. In tegenstelling tot veel van zijn muziek uit die tijd ontkwamen deze werken aan de kritiek van het Sovjetregime, terwijl er toch veel van het muzikale karakter van de componist in behouden bleef – van weelderige romantiek tot ongebreidelde doem. “Het eerste pianoconcert is een en al vrolijkheid en energie, en bevat heerlijke trompetsolo's”, zegt pianist Yuja Wang. Zij speelt beide werken met het Boston Symphony Orchestra in een uitvoering die bruist van de energie, en in het tweede deel van Pianoconcert nr. 2 een ontroerende emotionele diepgang laat horen. Het Pianoconcert nr. 1 geeft zijn speelsheid niet onmiddellijk prijs, die dient zich aan zodra de broeierige openingspassage plaats maakt voor circusachtige capriolen. “Sjostakovitsj is een beetje zoals Mahler,” zegt Wang tegen Apple Music Classical, “soms wil hij sentiment en schoonheid afwisselen met sarcasme, een soort galgenhumor”. Andris Nelsons draagt zorg dat piano, orkest en trompet op een gelijk plan opereren en geeft het orkest nauwgezette aanwijzingen, zoals de grommende bas in het openingsdeel, bruisend pizzicato en de ragfijne pianofiguraties die boven en onder de kwetterende trompetfrases fladderen. De rivaliteit tussen trompet en piano is een lust voor het oor. “De trompetsolo's in het eerste concert behoren tot de meest levendige en muzikale ooit geschreven in hun soort”, zegt Wang, “maar tegen het einde van het laatste deel heeft de piano genoeg van zijn uitsloverij, en steekt hij een grote middelvinger op in de vorm van een akkoord-cluster. Dat akkoord kan je met elk lichaamsdeel dat je maar wilt spelen voor het beoogde gekscherende effect. Het heeft iets circusachtigs.” De hollende houtblazers waarmee het Pianoconcert nr. 2 begint kondigen al aan dat het om een even speels stuk gaat, al is het over het geheel genomen iets minder manisch dan het eerste. Het heeft een vergelijkbare strakheid, en Wang bereikt dramatisch dynamische uitersten in het solostuk voor piano –door Sjostakovitsj geschreven voor zijn jonge zoon Maxim om uit te voeren. Het tweede deel grijpt terug op de 19e-eeuwse Russische romantiek. “Het stuk met de strijkers is misschien wel het allermooiste wat Sjostakovitsj ooit heeft geschreven”, zegt Wang. “Het menselijke aspect van deze muziek komt van zo diep, dat de opwekkende, genezende kracht ervan op een soort oer-manier diep op je geest inwerkt”. Het laatste deel zwiept zich voort, onhoudbaar tot aan het laatste akkoord nadat het ook nog een parodie op piano-oefeningen laat horen. Elke noot is scherp gedefinieerd en gespeeld met een ongelofelijke energie – het plezier spat eraf. Wang sluit het programma af met een selectie uit de 24 Preludes voor piano, opus 34 en de 24 Preludes en fuga's voor piano, opus 87 van Sjostakovitsj. Haar vertolkingen zijn betoverend, van de onbesuisde 'Prelude nr. 5' uit opus 34 tot de korte, dartele fuga die het album een triomfantelijk, duivels slot geeft.