Dmitri Shostakovich

Dmitri Sjostakovitsj was een waar wonderkind. Eenmaal volwassen behoorde hij tot de gevestigde orde van zijn land, en groeide uit tot hét geweten van de muziek van de voormalige Sovjet-Unie. Geboren in 1906 als kind van muzikale ouders bleek hij al vroeg zelf ook zeer getalenteerd te zijn. Hij maakte indruk op de directeur van het conservatorium van het toenmalige Petrograd (Sint-Petersburg) en werd daar op zijn dertiende toegelaten. In de lastige jaren na de Russische Revolutie vulde hij het gezinsinkomen aan door te werken als pianist bij stomme films. De levendige beelden en plotse overgangen van die films hadden invloed op zijn vroege werk, zoals Symfonie nr. 1 (1925), die hij op zijn negentiende afrondde, waarna het al snel wereldwijd door orkesten werd uitgevoerd. Hij bleef succesvol, tot hij in 1936 in aanvaring kwam met de door Jozef Stalin geleide staat. Zij vonden de opera Lady Macbeth uit het district Mtsensk (1932) te modern en decadent. De impliciete dreiging die dit met zich meebracht – in een tijd waarin duizenden werden gearresteerd en geëxecuteerd zonder proces – veranderde Sjostakovitsj. Zijn Symfonie nr. 5 (1937) en daaropvolgende werken drukken een woede en wanhoop uit die hij niet in het openbaar kon uiten. Deze werken waren vaak doordrenkt met sarcasme, ironie en onbeschaamde toespelingen op zijn eigen privéleven. Af en toe daagde hij de Sovjetautoriteiten rechtstreeks uit, zoals in Symfonie nr. 13 (‘Babi Yar’, 1962), op poëzie van Jevtoesjenko, over de verschrikkingen van het gelijknamige Oekraïense ravijn, waar vele Joden de dood hadden gevonden. Ook werd hierin het Sovjetsysteem aangevallen vanwege het misbruik van zijn burgers. Toen Sjostakovitsj stierf in 1975 werd hij ondanks zijn scherpe kritiek geëerd als een 'groot Sovjetkunstenaar'.