Chapeau Satie

Xuefei Yangs prachtig samengestelde album Chapeau Satie werd opgenomen ter gelegenheid van de honderdste sterfdag van de Franse componist Erik Satie, op 1 juli 1925. Satie schreef deze stukken oorspronkelijk voor zijn eigen instrument, de piano, maar Yangs spel is zo vloeiend en expressief dat het wel lijkt alsof ze bedoeld waren voor de gitaar. Inderdaad, suggereert Yang in een gesprek met Apple Music Classical, bestaat er een natuurlijke affiniteit tussen haar instrument en het werk van Satie: “De muziek van Satie wordt vaak omschreven als etherisch, en dat is precies een kwaliteit die de gitaar zo goed naar voren brengt. Elke getokkelde noot blijft net iets langer hangen, en verdwijnt dan.” “Ik gebruik de vele manieren waarop gitaarsnaren een klank kunnen nuanceren: tokkelen, buigen, glijden en slepen”, vervolgt ze. “Saties minimale structuren laten veel ruimte voor nuance. Dit sluit op natuurlijke wijze aan bij mijn culturele achtergrond – Chinese tokkelinstrumenten gebruiken misschien weinig noten, maar benutten veel manieren om elke noot te behandelen.” Zoals de meeste muziekliefhebbers kwam ook Yang voor het eerst in aanraking met Saties muziek via Trois Gnossiennes en Trois Gymnopédies. Yang herinnert zich dat ze “onmiddellijk werd aangetrokken door hun spookachtige schoonheid en ingetogen eenvoud. Het dromerige karakter is me sindsdien altijd bijgebleven.” In de Gymnopédies wordt dat dromerige karakter nog eens geaccentueerd door fluitist Sharon Bezaly, die met Yang nieuwe arrangementen hiervan uitvoert. Chapeau Satie gaat verder dan deze bekendere werken, en je vindt er nog vier andere Gnossiennes waarvan drie pas in 1968 werden gepubliceerd. En net als de originele Trois Gnossiennes die publicatie zagen tijdens Saties leven, bezitten ze onconventionele kenmerken: “Satie geeft heel weinig traditionele instructies – geen maatsoorten of maatstrepen. Zelfs de titel is obscuur. In plaats daarvan biedt hij poëtische uitdrukkingen zoals 'van de rand van de gedachte' en 'op het puntje van de tong'. Deze zinnen nodigen uit tot een diep emotionele en fantasierijke reactie, die voor mij heel natuurlijk aanvoelt omdat ze sterk de geest van de Chinese kunst weerspiegelen – een gevoeligheid die suggestie boven zekerheid stelt, emotie boven precisie.” Yang presenteert ook een aantal liederen van Satie, samen met de sopraan Héloïse Werner (die ook een eigen lied bijdraagt, 'Mélancolie', als eerbetoon aan de componist). “Satie wordt gevierd om zijn tijdloze pianowerken”, legt Yang uit, “maar hij was ook een man van zijn tijd en zijn buurt. Het grootste deel van zijn leven woonde en werkte hij in Montmartre, het bruisend hart van de bloeiende Parijse café chantant- en cabaretwereld gedurende de Belle Époque [rond 1871 tot 1914]. Hij componeerde een aantal liederen die werden gezongen door gerenommeerde music hall-sterren van die tijd: luchtige, brutale stukken vol charme. Liedjes als 'Je te veux' en 'La diva de l'Empire' tonen Saties talent voor pakkende melodieën en speelse ritmes.” Al deze kwaliteiten komen betoverend naar voren in Werners zang, terwijl Yang de kans grijpt om een paar coupletten solo te spelen, “zodat de gitaar eens kan zingen!” “Satie was een componist van tegenstellingen: serieus en absurd, minimalistisch en theatraal, melancholisch en ondeugend”, aldus Yang. “Dat maakt de man en zijn muziek zo eindeloos fascinerend. Chapeau Satie is mijn eerbetoon aan die persoon en componist – die er nooit helemaal bij hoorde en een eeuw later nog steeds met een stille schittering tot ons spreekt.”