From Afar

Vikingur Ólafsson heeft er altijd een fantasierijke benadering van zijn albums op na gehouden. Op Johann Sebastian Bach (2018) plaatste hij het ondergewaardeerde meesterwerk voor piano Aria variata alla maniera italiana van Bach tussen sublieme transcripties van delen uit cantates en orgelwerken. Op Debussy – Rameau (2020) bracht hij de muziek van de twee Franse componisten op een perfecte manier bij elkaar, terwijl hij op Mozart & Contemporaries (2021) een fascinerende context gaf aan een aantal van Mozarts meest diepgaande stukken voor solopiano. Met From Afar leren we echter de persoon Ólafsson kennen. Elk stuk biedt een waardevol inzicht in wat één van de meest meeslepende musici van vandaag de dag beweegt. Het album − een uiterst persoonlijk project − combineert een intieme reflectie op zijn muzikale opvoeding met een eerbetoon aan de grote Hongaarse componist en pianist György Kurtág, geïnspireerd door een emotionele ontmoeting met hem in 2021. Ólafsson omschrijft zijn kennismaking met Kurtág met stille eerbied. “We genoten twee of drie uur lang van de meest fantastische muzikale verbondenheid,” vertelt hij aan Apple Music. “We hebben niet veel woorden uitgewisseld, maar ze waren allemaal bijzonder genereus en aardig. En toen begon ik gewoon voor hem te spelen.” Naast werk van Bach, Mozart en IJslandse folknummers speelde Ólafsson drie liederen van Csik, een verzameling van volksmuziek van één van de grootste componisten van de 20e eeuw en Kurtágs landgenoot: Béla Bartók. “Nadat ik klaar was, zei Kurtág één van de aardigste dingen die iemand ooit tegen me heeft gezegd: “Je speelt Bartók alsof het je moedertaal is.” Als dat van iemand als György Kurtág komt kan ik gerust zeggen, “Oké, ik mag nu Bartók spelen!”” De muziek van J.S. Bach, die al lange tijd wordt geassocieerd met Kurtág, vormt nog een hoeksteen van het album. Jarenlang gaf Kurtág duoconcerten met zijn vrouw en eveneens pianist, Márta Kurtág. Op From Afar staat een arrangement door de componist van het pianoduet in het openingsdeel van Bachs Triosonate nr. 1 voor orgel. Het lage deel werd voor rekening genomen door Ólafssons echtgenoot Halla Oddný Magnúsdóttir, als een hommage aan Márta. “Márta vertelde me dat ze er dol is op als ik Bach speel,” zegt Ólafsson, “dus om dit stuk met mijn vrouw te spelen was prachtig.” Zelfs schijnbaar onlogische nummers hebben een plek in Ólafssons verhaal en verbinden zich op fantasierijke en vaak verrukkelijke manieren. Thomas Adès’ The Branch (een wereldpremière op plaat) deelt bijvoorbeeld het natuurthema met het deel ‘Gekwetter’ van Kurtágs Játékok en Schumanns ‘Vogel als Prophet’ van Waldszenen. “Er is nog een ander aspect,” onthult Ólafsson, “namelijk dat Thomas gek is van Kurtág. Hij verafgoodt hem.” Ook sterk aanwezig is Brahms, wiens muziek op Ólafsson’s debuutalbum (2009) verscheen en wiens obsessie met contrapunt hem perfect complementair maakt aan Bach. De kracht die muziek heeft om meerdere connecties te creëren wordt ook elders met opvallend effect ingezet. Ólafsson houdt al sinds zijn kindertijd van Ave Maria van Sigvaldi Kaldalóns. “Het is een extreem beroemd stuk, waar we vaak naar grijpen op zoek naar troost,” vertelt hij. “Het wordt meestal uitgevoerd bij begrafenissen en dergelijke. Maar het is altijd te horen in een overdreven versie, voor koor, sopraan en orgel. Ik geef de voorkeur aan deze zeer intieme versie.” Ólafssons uitvoering doet echter ook denken aan de meer recente donkere dagen. “Ik speelde dit werk live bij het radioprogramma Front Row van de BBC tijdens de eerste lockdown in 2020,” zegt hij. “Alles ging naar de verdoemenis en de premier lag in het ziekenhuis. Ik was alleen in concertcentrum Harpa hier in Reykjavik, sprak met de mensen in het Verenigd Koninkrijk en speelde dit stuk als een gebed voor alle slachtoffers van de pandemie.” Zoals alle nummers op het album, is Kaldalóns’ Ave Maria te beluisteren in twee versies – de ene uitgevoerd op een moderne vleugelpiano van Steinway en de andere op een buffetpiano, met zachtere, galmende tonen. “Ik dacht eigenlijk dat de versie op concertvleugel van dit stuk het beste pianogeluid was dat ik ooit had bereikt,” zegt Ólafsson, “maar mensen schijnen echt te houden van de intimiteit en het soort buitengewone close-up karakter die de andere piano er aan meegeeft. Het geeft de muziek een magische kwaliteit, omdat het zo delicaat is, en zo tussen de realiteit en onwerkelijkheid in.” Ólafsson mag dan wel ‘van veraf’ voor ons spelen, het geluid van zijn schitterende, eenvoudige buffetpiano brengt hem adembenemend dichtbij. “Het is een klein beetje zoals iemand een geheim in zijn oor fluisteren,” voegt hij toe. “Je kunt me horen ademen en je hoort de piano in al zijn imperfecties. Om mensen op deze wijze toegang te geven tot mijn spel is een heel interessant experiment.”