Beethoven: The Symphonies

“Routine bestaat niet in muziek. Routine is de vijand”, vertelt dirigent Yannick Nézet-Séguin Apple Music over de gedachte achter zijn nieuwe opname van Beethovens negen symfonieën, met het Chamber Orchestra of Europe ('COE'). Nézet-Séguins spontane benadering van Beethoven is volgens hem zeer geschikt voor de gedetailleerde, uiterst geconcentreerde manier van werken van het COE. Bovendien vereist Beethoven volgens hem – maat voor maat – absolute toewijding aan de fysieke daad van het maken van muziek. “Naarmate we steeds verder af staan van Beethovens tijd, zijn we geneigd te vergeten dat hij iemand was die mensen echt wilde shockeren”, zegt Nézet-Séguin. “Hij wilde iedere conventie opschudden. Het is verontrustende muziek, soms uit balans, ruw.” Die rauwheid en originaliteit van Beethovens ethos komen sterk naar voren in de manier waarop Nézet-Séguin en het COE zijn muziek spelen. De finale van Symfonie nr. 4 bruist van rusteloze energie, terwijl de beroemde opening van Symfonie nr. 5 een afgepaste, no-nonsense directheid heeft. Het live in concert opnemen van de symfonieën (in het Festspielhaus in Baden-Baden, Duitsland, in juli 2021) hielp ook om dat beetje extra te scheppen waar Nézet-Séguin naar op zoek was. Tijdens het maken van deze opname van Beethovens grote cyclus was Nézet-Séguin zich zeer bewust van de dirigenten die hem voorgingen − onder wie Herbert von Karajan, Carlo Maria Giulini en Leonard Bernstein − die hun eigen stempel op de muziek hebben gedrukt. Maar Nézet-Séguin twijfelt er niet aan wie hem het meest heeft beïnvloed als het op Beethoven aankomt. “De set van de symfonieën die Nikolaus Harnoncourt in 1991 heeft opgenomen − ook met het Chamber Orchestra of Europe − is voor mij de belangrijkste van de afgelopen 50 jaar”, zegt hij. “Die opende echt je geest voor hoe deze muziek gespeeld zou moeten worden.” En toen Nézet-Séguin twee decennia later Beethoven begon te dirigeren met het COE, waren het de spelers zelf die het idee hadden om opnieuw te bekijken wat Harnoncourt had gedaan en het te actualiseren voor een nieuwe eeuw. “Harnoncourt was een genie en ik vond het een erg leuk idee om een eerbetoon te brengen aan die geschiedenis, en te zien hoe de uitvoeringspraktijk zich ondertussen heeft ontwikkeld.” Eén ding dat Nézet-Séguin specifiek wilde doen in zijn nieuwe cyclus, was de klank van het orkest opnieuw kalibreren, om zo een betere balans te bereiken tussen de strijkerssectie en de andere instrumenten. “Wat heel belangrijk is en misschien nog altijd over het hoofd wordt gezien, is dat de houtblazers − fluiten, hobo's, klarinetten en fagotten − de kern van deze symfonieën vormen”, legt hij uit. Hoe Beethoven schrijft voor houtblazers komt bijzonder duidelijk naar voren in Nézet-Séguins tumultueuze aanpak van de koorfinale van Symfonie nr. 9, waar ook de vocalisten van de vocale groep Accentus een opzwepende bijdrage aan leveren. “Er zit directheid in hun zang. Dat is één van de dingen waar ik naar zoek als ik muziek maak”, voegt Nézet-Séguin toe. Bij het uitvoeren van Beethovens symfonieën tijdens een concert vermijdt Nézet-Séguin een chronologische programmering. Liever combineert hij werken die met elkaar contrasteren. Hij beveelt een soortgelijke benadering aan voor wie naar zijn nieuwe cyclus luistert. “Botsingen en contrasten zijn de essentie van Beethovens werk”, legt Nézet-Séguin uit. “Als ik twee symfonieën zou moeten kiezen om mee te beginnen, dan zouden het Symfonie nr. 2 en Symfonie nr. 3 zijn. Symfonie nr. 2 is nog steeds heel klassiek, zoals iemand die de juiste kleren probeert te dragen, maar er klaar voor is om ze af te rukken en alle tatoeages te laten zien of zoiets! Symfonie nr. 3 (‘Eroica’) heeft epische proporties. Het breekt met conventies, al vanaf de eerste twee akkoorden.” Ook Symfonie nr. 6 en Symfonie nr. 7 zorgen voor scherpe contrasten”, legt Nézet-Séguin uit. “Symfonie nr. 6 is echt teder en laat een contemplatieve kant van Beethoven horen die hij veel meer verkende in andere werken dan in de symfonieën. Symfonie nr. 7> begint waar Symfonie nr. 6 stopt, maar vat dan vlam en eindigt in een soort razernij.” Hoe de symfonieën van Beethoven ook worden geordend, Nézet-Séguin gelooft dat ze over het algemeen een ontroerend portret schetsen van hoe het werk van een groot componist zich ontwikkelde. “Het is niet per se een reis van één tot negen, maar meer een visie die er al is vanaf het begin van Symfonie nr. 1. Als vertolkers in de 21e eeuw moeten we teruggaan naar de ware geest van Beethovens muziek; dat is het element van schok, verrassing en van ontdekking.”