For Dieter: Hommage à Dietrich Fischer-Dieskau

De Duitse bariton Benjamin Appl stond op het punt om bankier te worden toen hij in 2009 solliciteerde voor een van de openbare masterclasses van Dietrich Fischer-Dieskau. De legendarische zanger gaf de jonge Appl een kans, en getroffen door zijn talent en leergierigheid nodigde hij hem uit om zijn leerling te worden. Zijn laatste, zo bleek. Hun relatie verdiepte zich in de resterende vier jaar van Fischer-Dieskaus leven, en legde de basis voor Appl zijn reputatie als een van 's werelds toonaangevende vertolkers van Duitse liederencycli en kunstliederen. Hommage à Dietrich Fischer-Dieskau is Appls innige eerbetoon aan zijn leraar, uitgebracht ter viering van diens honderdste geboortedag in mei 1925. "Fischer-Dieskau had de allermooiste stem", vertelt Benjamin Appl aan Apple Music Classical. "Hij was ook zeer intelligent en werkte ongelofelijk hard. Hij had een talenknobbel, en een verbazingwekkend vermogen om alle details te onthouden, maar hij zat ook vol emoties. Zo zou ik hem snel omschrijven. Anderzijds moet je nooit vergeten dat hij, ondanks al zijn problemen en strijd, op het juiste moment opkwam toen er in Duitsland na de Tweede Wereldoorlog bijna geen zangers meer over waren. Plotseling was daar deze jonge man die voor de oorlog niet politiek actief was, die een nieuw Duitsland vertegenwoordigde en die de manier waarop liederen werden uitgevoerd en geprogrammeerd op een revolutionaire manier veranderde." De vroege "problemen en strijd" van Fischer-Dieskau omvatten de dood van zijn vader, een begaafd amateurmuzikant, traumatische oorlogservaringen aan het Russische front als soldaat toen hij gedwongen was bij de Wehrmacht te dienen, en de moord op zijn gehandicapte broer Martin, slachtoffer van het euthanasieprogramma van de nazi's. Dietrich is waarschijnlijk aan de dood ontsnapt doordat hij gewond was geraakt door een granaat en daarom niet meer aan het front kon vechten, en door zijn latere gevangenneming in Italië door Amerikaanse troepen. Als krijgsgevangene gebruikte hij zijn toen al goed ontwikkelde zangtalent om zijn kameraden te vermaken. "Ik denk dat die vroege jaren hem als mens en ook als musicus hebben gevormd", merkt Appl op. "Als je naar zijn eerste opnames luistert uit de late jaren veertig klinkt zijn stem vaak zo rijp, en zijn kunstenaarschap, zijn artistieke keuzes en zijn interpretaties zijn ook volwassen. Hij heeft verschillende levensjaren verloren aan de oorlog; anderzijds heeft hij zoveel meegemaakt in die tijd. Ik denk dat dat de reden is waarom hij aan het begin van zijn carrière, bijvoorbeeld toen hij Schuberts Winterreise zong, al een volwaardig kunstenaar was." Fischer-Dieskau, voegt hij toe, stond ook open voor nieuwe technologieën en hield van de microfoon. "Ik denk dat dat heel slim van hem was, vergeleken met andere zangers die dat als de vijand zagen. Hij omarmde het." Uit Hommage à Dietrich Fischer-Dieskau spreekt Appls blijvende liefde voor zijn leraar. De tracklist van het album vertegenwoordigt verschillende hoofdstukken uit het leven van Fischer-Dieskau. Hij leerde bijvoorbeeld Schuberts 'An die Musik' en voerde voor het eerst Sindings 'Sylvelin' uit, plus het operettelied 'Ich bin nur ein armer Wandergesell' toen hij krijgsgevangene was in een geallieerd gevangenkamp. Zijn hechte vriendschap met Benjamin Britten wordt weerspiegeld in 'Proverb III' uit Songs and Proverbs of William Blake en in 'Hörnersang', Fischer-Dieskaus meeslepende Duitse vertaling van 'Bugles sang' uit de componist zijn compositie War Requiem. Andere stukken lijken te verwijzen naar Fischer-Dieskaus emoties bij de dood van zijn moeder (Eislers 'Mutterns Hände') en zijn eerste vrouw (Schuberts 'Süßes Begräbnis'), aspecten van zijn drie volgende huwelijken (Schuberts 'Liebhaber in allen Gestalten', en de geboorte van zijn drie zonen (Bruno Walters 'Des Kindes Schlaf'). Er is ook plaats voor wereldpremières in opname van muziek van Fischer-Dieskaus vader Albert en zijn oudere broer Klaus, een professioneel musicus en productief componist, naast liederen geassocieerd met Appls studie bij hem, waaronder een gevoelige uitvoering van Wolfs 'Sterb' ich, so hüllt in Blumen meine Glieder'. Appls album wordt verrijkt met zijn diepgaande biografische essay, rijk geïllustreerd met foto's, afbeeldingen van alledaagse voorwerpen en kunst, en gekruid met uitgebreide citaten uit Fischer-Dieskaus persoonlijke correspondentie. Dat laatste schetst een beeld van het complexe karakter van de zanger, waardoor het nodig was dat Appl een objectief beeld kreeg van zijn mentor. "Als je de kans krijgt om een paar zeer vertrouwelijke brieven te lezen, dan heb je een ander element dat je moet respecteren, vooral bij een persoon als Fischer-Dieskau die zo privé was en de publiciteit ver afhield van alles wat er in zijn leven gebeurde." De verbeeldingsvolle keuzes die Appl maakte reiken verder dan Fischer-Dieskaus kernrepertoire, en bevatten stukken die hij nooit heeft uitgevoerd of opgenomen. Korngolds 'Liebesbriefchen' en Clara Schumanns 'Liebst du um Schönheit' zijn daar prachtige voorbeelden van. "Natuurlijk kun je zijn favoriete Schubert-liederen kiezen, enzovoorts", merkt Appl op, "maar dan kun je je afvragen: waarom iets opnemen als hij het al zo prachtig heeft gedaan, en dat nauwelijks te evenaren is? Ik wilde een album maken om hem te eren. Het was belangrijk om me te richten op het repertoire dat hem heeft gevormd, maar ook op dat wat zijn leven begeleidde. Dus bepaalde liederen op het album hebben te maken met muziek die hij zelf heeft uitgevoerd, maar er zijn er ook die commentaar leveren op zijn leven en een emotionele kant belichten van bepaalde momenten."